دكتر محمد مهدي گرجيان
37
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي )
4 - تبيين فلسفي بحث قضاء وقدر ونظرات پيرامون آن به طور كلى درباره حوادثى كه در جهان واقع مى شود ، مى توان سه گونه نظر داد : أول اينكه : بگوييم : حوادث ، با گذشته خويش هيچ گونه ارتباطي ندارند ، هر حادثه در هر زمان كه واقع مى شود مربوط ومديون أموري كه بر أو تقدم دارند ( چه تقدم زماني وچه تقدم غير زماني ) نيست ، نه أصل وجود أو به أمور قبلي مربوط ومتكى است ونه خصوصيات وشكل ومختصات زماني ومكاني واندازه وحدود أو مربوط به گذشته است ودر گذشته تعيين شده است . البتة با اين فرض ، سرنوشت معنا ندارد . سرنوشت هيچ موجودى قبلا ، يعنى در مرتبه وجود يك موجود ديگر ، تعيين نمى شود ، زيرا رابطه وجودي ميان آنها نيست . مطابق اين نظر ، بايد أصل عليت را يكسره انكار كنيم وحوادث را با گزاف واتفاق ، توجيه كنيم . أصل عليت عمومى وپيوند ضروري وقطعي حوادث با يك ديگر واين كه هر حادثه اى تحتم وقطعيت وهمچنين تقدر وخصوصيات وجودي خود را از امرى يا أموري مقدم برخود گرفته است ، امرى است مسلم وغير قابل انكار . أصل عليت وأصل ضرورت على ومعلولي وأصل سنخيت على ومعلولي را از أصول متعارفه